دسته بندی اصلی
منوی کاربردی
اسانس و همه چیز دربازه آن

اسانس و همه چیز درباره آن

0 دیدگاه
5 آذر 1396
3,356 views
خلاصه این نوشته:

آنچه که در این مقاله با آن آشنا می شوید کلیاتی راجع به اسانس است . انتظار می رود در پایان مطالعه این مقاله ، شما شناخت کاملی از پیشینه و خاستگاه اسانس ، ترکیبات اسانس ، گیاهان معطر ، اهمیت و کاربرد های اسانس ، اثرات و مکانیسم اثر آنها ، همچنین روشهای استخراج […]

آنچه که در این مقاله با آن آشنا می شوید کلیاتی راجع به اسانس است .
انتظار می رود در پایان مطالعه این مقاله ، شما شناخت کاملی از پیشینه و خاستگاه اسانس ، ترکیبات اسانس ، گیاهان معطر ، اهمیت و کاربرد های اسانس ، اثرات و مکانیسم اثر آنها ، همچنین روشهای استخراج اسانس ها ، عوارض و نگه داری این مواد بدست آورده باشید .

اسانس (essence) در فرهنگ فارسی معین اینگونه معنا شده است : ( اِ ) [ فر. ] (اِ.) جوهر و عصارة گل هاو گیاهان ، عطر مایه (فره ).

 

اسانس چیست و از چه مواد و ترکیباتی تشکیل شده است ؟

 

اسانس چیست و از چه مواد و ترکیباتی تشکیل شده است ؟

 

 

اسانسها طبقه ای از روغن های فراری هستند که جنبه گیاهی دارند
و شامل ترکیبات شیمیایی سنگین ، فرار و چرب می باشند .
در اصل وجود بوی خوش از اندام های این گونه گیاهان یا مزه آن ها بدلیل وجود این اسانس ها می باشد .

اسانس ممکن است بطور مستقیم توسط پروتوپلاسم گیاه که به شکل تجزیه مواد رزینی سلول ها یا هیدرولیز گلوکزیدها حاصل می شود بوجود آید.
کمیت و کیفیت اسانس‏ها که توسط گونه‏‌های مختلف گیاهان تولید می‏گردند،
رابطه مستقیمی با بیوسنتز، متابولیسم و فعالیت‏های بیولوژیک گیاه دارد
که آن نیز تابع شرایط اقلیمی محیط زیست گیاه می‏باشد.

اسانسهای طبیعی یا Essential Oil تحت عنوان اسانس ، روغن فرار و روغن اترینامیده می شود . اسانسهای طبیعی به عنوان منبع طبیعی مهم برای محصولات طبیعی تجدید شونده مورد توجه می باشند،
عصاره های گیاهی و جانوری که توسط حلالهای مختلف بدست می آیند شامل اسانسهای طبیعی نمی شوند.

اسانس ها ترکیباتی هستند محلول در چربی که دارای بو و عطر قوی میباشند
و به کمک بخار آب فرار شده و جدا میشوند.
این مواد اکثرا از طریق تقطیر با بخار آب از ماده گیاه بدست می آیند.
با توجه به ارزش اقتصادی این دسته از ترکیبات اغلب با موادی که از لحاظ خواص فیزیکی و شیمیایی شبیه آنها هستند مورد تقلب قرار میگیرند.

به طور كلي اسانسها شامل گروه شيميايي خاصي موسوم به ترپنها هستند و يا منشاء ترپني دارند.
اين مواد به روغنهاي فرار نيز معروف هستند.
اين تركيبات بو و مزه خاصي داشته و وزن مخصوص آنها غالباً از آب كمتر است.
عطرمایه یا اسانس محلول یا عصارهٔ الکلی همراه با روغن فرار است.

در واقع اسانس ها مخلوطي از مواد مختلف با ترکيبات شيميايي بسيار متفاوت از يکديگر بوده و داراي بوي بسيار قوي مي باشند.
در دماي محيط اسانس ها در مجاورت هوا تبخير مي شوند
و به همين دليل به آنها روغنهاي فرار، روغنهاي معطر، روغنهاي استري و يا اسانس هاي روغني مي گويند.
هنگام استفاده از بعضي از محصولات، بوي مطبوعي متناسب با عملکرد آن محصول به مشام مي رسد.
به عنوان مثال وقتي که از يک صابون، خمير دندان و يا محصولات مشابه آنها استفاده مي کنيم، اغلب بوي يک ميوه و يک گياه خاص را احساس مي کنيم.
همچنين هنگام مصرف فرآورده هاي خوراکي ممکن است بو و يا طعم خاصي را درک کنيم
و يا موقع خريد در يک فروشگاه به انواع محصولات مختلف با برچسب تبليغاتي که خريدار را از کيفيت کالا آگاه مي کنند برخورد مي کنيم.
به طور معمول در قفسه يک فروشگاه شامپو و يا صابوني را مشاهده مي کنيم که در رنگهاي مختلف موجود مي باشد
و پس از دقت در مشخصات آنها در مي يابيم که يکي از تفاوتهاي اين محصولات بوي آنها مي باشد
و يا مي توان آدامسهايي با طمعهاي مختلف را تهيه کنيم.

 

حالا که این مقاله را مطالعه میکنید بهتر است بدانید که بيش از ۲۰۰ شركت در جهان به توليد اسانس مي‎پردازند.
و در قوطي هاي يك، پنج و ۲۵ كيلويي به كشورهاي ديگر صادر مي‎شوند.

کمپانی‎هایی از قبیل:

لوزی سوئیس
SFA فرانسه
جنیون آلمان
شارابوت فرانسه
آرجویل فرانسه
ایبرشم
و…

 

پیشینه و خاستگاه اسانس

 

اسانس و پیشینه آن

مصرف اسانس ها به چه زماني باز مي گردد؟

استعمال اسانس ها به دوران باستان باز مي گردد،
بطوريکه مصريان استان ۴۵۰۰ سال پيش از ميلاد مسيح از روغنهاي معطري که از گياهان بدست مي آوردند
براي انجام مناسک مذهبي، آئين ها و نيز مداواي بيماران استفاده مي کردند.

نوشته هايي بدست آمده است که نشان مي دهد مصريان ۴۰ قرن قبل از ميلاد مي دانستند که چگونه اسانس ها را از گياهان بدست آورند.
در واقع مصريان از اسانس ها براي موميايي کردن فراعنه استفاده مي کردند.
مومياگران بعد از خارج نمودن احشاء، شکم جسد را از اسانس هاي سير، دارچين و اسانسهاي معطر ديگر پر مي کردند.

اسانسها ابتدا، یعنی در دوره مصر باستان به عنوان عطر و آرومات و در حمام‏‏های آروماتیک و انجام مراسم مذهبی، آئیین‏ها و نیز مداوای بیماران استفاده می‏کردند.
گیاهان معطر و عصاره‏‌های اسانس ‏دارشان از هزاران سال پیش در عطرسازی، لوازم آرایشی و مقاصد مذهبی استفاده می‏شدند
ولی کاربرد اسانس‏ها در درمان بیماری‏های امروزی قدری کمتر شده است.

خواص ضد باکتریایی اسانس‏ها و رزین‏ها به میزان زیادی توسط مصریان در حدود 3000 سال پیش از میلاد مسیح شناخته شده بود.
آنها از این مواد، در مومیایی کردن اموات‏شان استفاده می‏کردند.
در واقع توسعه و کاربرد آرایشی این مواد طبیعی از آن زمان آغاز گردیده است.

سایر اقوام نظیر چینی‏ ها، هندوها، یونانی‏‏ها کم و بیش به آثار درمانی گیاهان معطر توجه داشته‏‌اند. در طب سنتی ایران هم به این امر توجه شده
و به عنوان مثال از روغن‏های اسانس‏ دار گیاهی، برای درمان بیماری‏ها استفاده می‏شده است.

 تاریخچه اسانسها ی طبیعی و ورود آن به ایران

اسانس از کلمه فرانسوی Essence به فارسی وارد شده
و در انگلیسی هم با این املا و با تلفظ متفاوت استفاده می شود.
با توجه به اینکه در فارسی به جهت روابط تاریخی با فرانسه بیشتر اصطلاحات فرانسوی وارد زبان ما شده کلمه اسانس کاملا معمول شده
و از آن برای معادل Essence استفاده می شود.

اسانس Essence از لحاظ لغوی به معنای جوهر ، ماهیت و عنصر وجودی است .
در یونان باستان فلاسفه بزرگ آن دوران معتقد بودند که جهان هستی از چهار عنصر (اسانس) آب ، باد ، خاک و آتش بوجود آمده
و هر کدام از اینها یک ” اسانس ” بودند که در فارسی از آنها به عنوان عناصر چهارگانه (اربعه) یاد شده است.

فیثاغورس و ارسطو علاوه براین عناصر چهارگانه معتقد به عنصر پنجمی هم بودند که نام آن را اتر Ether به معنای آسمان گذاشتند.
افراد زیادی برای یافتن این عنصر پنجم دست به کار شدند و مواد مختلفی را آزمایش کردند .
در این میان توجه بعضی به طرف گیاهان معطری که بوی بسیار خوبی داشتند جلب شد
و در پی آن شدند تا منبع این بو را بیابند.
آنها بدین باور بودند که عنصر پنجم، همین مواد معطر گیاهان هستند.
این مواد که با روشهای ابتدائی آن دوران استخراج می شد حالت روغنی داشت و روی سطح آب باقی می ماند.
این موضوع سالها به همین شکل ادامه داشت.

وجه تسمیه اسانس طبیعی Essential Oils

در قرن شانزدهم یعنی در دوره رنسانس یک پزشک و کیمیاگر سوئیسی به نام پاراسلسوس Paracelsus روی این مواد تحقیق می کرد و به دنبال نامی مناسب بود.

از آنجائیکه در زبان انگلیسی اسانس پنجم را quintessence و در لاتین quintaessentia میگویند
و او با توجه به تصور پیشینیان که این مواد را اسانس یا عنصر پنجم تصور می کردند
و به خاطر ماهیت ظاهرا روغنی، آنها را به اسانسها نسبت داد
و روغنهای اسانسی یا Essential Oils نامید.

امروزه هنوز برای اسانسهای گیاهی در انگلیسی از اصطلاح Essential Oils  استفاده می شود
ولی در فارسی برای اسانسهای گیاهی اصطلاح ” اسانس ” به کار برده می شود.
به جهت فرار بودن اسانسها به آنها Volatile Oils هم گفته می شود.

همچنین در پاره ای موارد به جهت اینکه ارسطو و فیثاغورث نام عنصر پنجم را اتر گذاشتند
نام Etheral Oils نیز مربوط به همین مواد است.

اسانس ، طبیعت و گیاهان

 

اسانس ، طبیعت و گیاهان

 

وجود در طبیعت

اسانسها طبیعی عمدتاً در گیاهان معطر وجود دارند .
تعداد کمی از آنها از منابع جانوری مثل مشک،گربه Civet و اسپرم نهنگ و یا میکروارگانیسم ها بدست می آیند .

شورای اروپا اسانس طبیعی “Essential Oil” را به عنوان محصولی که از ماده خام گیاهی بدست می آید تعریف کرده است.
به خاطر ممانعت از استفاده مواد اولیه با منشاء جانوری در مواد عطر و طعم ، تنها تجارت اسانسهای طبیعی با منشاء گیاهی مجاز می باشد .

خانواده های گیاهی مهم حاوی اسانس :

در میان خانواده های ( تیره های ) گیاهی متعددی که در جهان وجود دارد
گونه های غنی از اسانسهای طبیعی بیشتر در خانواده ذیل وجود دارند :

  • Cupressaceae سروAsteraceae کاسنی
  • Apiaceae چتریان
  • Lauraceae برگ بو
  • Lamiaceae نعناع
  • Hypericaceae علف چای
  • Piperiaceae فلفل
  • Pinaceae کاج
  • Myrtaceae مورد
  • Zingiberaceae زنجبیل
  • Santalaceae صندل
  • Rutaceae مرکبات
  • Zygophylaceae اسفند

مقدار اسانس موجود در گياهان بسيار اندک مي باشد،
بطوريکه مقادير لازم از گياهان مختلف براي تهيه ي کيلوگرم از اسانس آنها به شرح زير مي باشد:

  •  ميخک: ۲۰ کيلوگرم
  •  اسطوخودوس (لاواندا): ۱۵۰ کيلوگرم
  •  نعناع: ۳۰۰ کيلوگرم
  •  آويشن قرمز: ۵۰۰ کيلوگرم
  •  مريم گلي: ۸۰۰ کيلوگرم
  •  بابونه: ۱۰۰۰ کيلوگرم
  •  گل سرخ: ۳۰۰۰ کيلوگرم

اندامهای گیاهی حاوی اسانس ها:

اسانس ها بسته به نوع گياه ممکن است در اندامهاي مختلف گياه وجود داشته باشد.
نکته حائز اهميت اين است که براي بدست آوردن حداکثر مقدار اسانس در يک گياه، بايد حتما گياه را قبل از گل دادن چيد.
در اين زمان است که گياه حداکثر اسانس را داراست
و بعد از گل دادن گياهان حدود ۷۰% اسانس خود را از دست مي دهند.

( در هوای گرم و آفتابی و پایدار، گیاهان بیشترین اسانس را در خود دارند و این بهترین هنگام برای چیدن آنهاست.
از سوی دیگر این روغن‌ها در برخی از بافت‌ها در مرکز سلول یا در محل ذخیرة اسانس‌ها زیر پوشش کرکی، غده‌های کوچک یا در فضای میان سلول‌ها جمع می‌شوند.
با کنترل میکروسکپی کیفیت روغن‌ها در می‌یابیم که این سلول‌ها تشکیلات خاصی دارند.
آن‌ها را از گیاهان تازه یا خشک به وسیلة تقطیر با بخار آب، استخراج ساده یا دیگر روش‌ها (فشار، جذب آن‌ها روی چربی‌ها در عطرسازی‌ها و غیره) می‌گیرند. )

در ضمن بايد از گياهاني استفاده کرد که از مواد شيميايي در پرورش آنها استفاده نشده باشد
و گياه در طبيعي ترين حالت ممکن باشد
تا در اسانس آن مواد شيميايي و راديواکتيو موجود نباشد.
در واقع اسانس هر گياه شيره ذاتي و رکن اصلي و ارزشمند هر گياه بوده و به منزله روح گياه مي باشد.
محل تشکیل و جایگزینی روغن های فرار در گیاهان به تیره های مختلف بستگی دارد .
به عنوان مثال در گیاهان تیره نعناع ، اسانس ها در تارهای ترشح کننده گیاه و در چتریان در لوله های روغنی
و در گل محمدی در گلبرگ و … قرار دارد .

اسانسها بسته به نوع خانواده های گیاهی
ممکن است در اندامهای ترشحی خاصی شامل سلولهای اسانس ، کانالها و حفره های ترشحی یا کرکهای ترشحی یافت شوند،.
در بعضی گیاهان در تمام پیکر گیاه (انواع مخروطیان) ،

  • در ریشه (انواع سنبل الطیب)،
  • در پوست (دارچین) ،
  • در برگها (اکالیپتوس) ،
  • در گل (بابونه)
  • و در میوه (مرکبات) وجود دارند.

در مرکبات علاوه بر میوه در گل و سرشاخه ها نیز اسانس وجود دارد.
نشان داده شده که خزه ها، علف جگرها (Liverworts) ، علفهای دریایی ، اسفنجها و قارچها نیز حاوی اسانس می باشند .
علاوه بر گیاهان، بعضی جانوران خشکی و دریایی ، حشرات و میکروارگانیسم ها هم بیوسنتز ترکیبات فرار را انجام می دهند .
اسانسهای طبیعی غالباً با صمغها و یا رزینها هستند
که بوسیله تقطیر از اینها آزاد می شوند
ترکیبات اسانسهای طبیعی تحت عنوان هیدروکربنهای ترپنوئیدی و غیر ترپنوئیدی طبقه بندی می شوند .

محل اسانس در گیاهان

اسانس‏ها بسته به نوع تیره‏‌های گیاهی ممکن است در اندامهای زیر تجمع یابند:

1- اندامهای ترشحی مانند کرک‏های غده‏ای (در تیره نعناعیان)
2- سلول پارانشیم تغییریافته (در تیره فلفل)
3- لوله‏‌های اسانسی به نام Vittae (در تیره چتریان)
4- کانال‏های لیزوژن (در تیره کاج و مرکبات)
در گیاهان تیره کاج، اسانس‏ ممکن است در تمام سلولها وجود داشته باشند.
ولیکن در گل سرخ اسانس‏ به مقدار قابل توجه‏ی در گلبرک وجود دارند.

 

اسانس ها براي گلها و گياهان حامل خود چه فايده اي دارند؟

اسانس ها براي گياهان بوجود آورنده خود نيز داراي فوايدي مي باشند.
به عنوان مثال، اسانس موجود در گياه داراي خاصيت دورکنندگي حشرات موذي بوده و به اين وسيله از خراب شدن گلها و برگها جلوگيري بعمل مي آورند.
همچنين کاربرد مهمتر اسانس ها در جذب حشراتي است که جهت انجام عمل گرده افشاني و لقاح به گياهان کمک مي کنند.

– نقش اسانسها و مواد معطر طبیعی در گیاهان:

به طور کلی این مواد جاذب و دافع حشرات و جانوران دیگر هستند ،
خواص ضدمیکروبی و قارچی دارند ،
همراه با رزینها در ناحیه زخمها عمل کرده
و مانع ورود حشرات و عوامل بیماری زا به پیکر گیاه می شوند.
قبلا تصور می شد اسانسها ترکیبات انتهائی متابولیسم هستند

اما امروزه ثابت شده اسانسها می توانند برای تولید انرژی در گیاهان مصرف شوند.
در ارتباط با جاذبه اسانسها برای حشرات ، نمونه جالب توجه گونه ای از ارکیده ها است که در ناحیه مدیترانه وجود دارند
برای گرده افشانی خود نوعی زنبور را به طرف خود جذب می کنند
که عامل جذب کننده ، ترکیبات اسانسی موجود در این گیاه است.
که نقش فرمونهای جنسی (Pheromone) نوع ماده را بازی می کنند.
آزمایش نشان داده که اگر گلها توسط کاغذ پوشانده شود
باز هم حشره نر به طرف آن جذب می شود.
از اسانسها در رده بندی گیاهان از طریق کموتاگزونومی استفاده می شود
و امروزه پیشرفتهای قابل ملاحظه ای در این زمینه صورت گرفته است.

 اسانس ها داراي چه خصوصيات و ویژگیهایی هستند؟

 

 

اسانس ها دارای چه خصوصیات و ویزگیهایی هستند ؟

 

 

  1. اکثر اسانس‏ها به صورت تازه وخالص، بصورت بی‏رنگ هستند. البته استثناء در این مورد، اسانس بابونه است که آبی است.
  2. اسانس‏ها در مجاورت هوا اکسیده شده و تیره رنگ و یا رنگی می‏شوند به عنوان مثال، اسانس نعناع به رنگ زرد و اسانس دارچين به رنگ قهوه اي در مي آيند
  3. اکثر اسانس ها با استفاده از دوبار تقطير، قابليت بي رنگ شدن را دارند. البته در اين مورد اسانس بابونه يک استثناء بوده و رنگ خود اسانس آبي مي باشد.
  4. اسانس ها در اکثر مواد مخلوطي از ترکيبات مختلف شيميايي هستند که با يکديگر تفاوت بسيار داشته ولي در بعضي از خواص فيزيکي با هم اشتراک دارند. به عنوان مثال اسانس‏ها دارای بوی مشخص و بي نهايت متفاوت مي باشد  که به علت ترکیبات متشکله مختلف، بوی اسانس به طور محسوس در مجاورت هوا و نور عوض می‏شود.
  5. طعم اسانس ها نيز با يکديگر متفاوت است و مي توان گفت اسانس ها داراي طعمهاي شيرين، تلخ، ملايم، گس و سوزاننده مي باشند.
  6. اسانسها داراای  ضریب شکست قوی بوده و اکثرا روی نور پلاریزه موثرند.
    قدرت چرخش نوری توسط اسانسها از عوامل خاص شناسائی آنها است.
  7. وزن مخصوص روغن‏های اسانس‏ دار از آب کمتر بوده و از آب سبک‏ترند.
    به جز مواردی کم ، بر روی آب مانند لکه های چربی قرار می گیرند .
    در میان اسانس‏های دارویی فقط اسانس کانل ، ژیروفیل وساسافراس، وزن مخصوص بیشتر از آب دارند.
  8. از نظر حلالیت، اسانس‏ها بنا به طبیعت خود قابلیت اختلاط با آب را ندارند و در آب نامحلولند
    ولی می توانند به مقدار بسیار کم در آب حل شده و بوی خود را به آب منتقل کنند.
    اما در الکل ، اتر و حلالهای آلی کاملا حل شده و در آنها محلول می باشند .
  9. اجزای تشکیل دهنده اسانسها معمولا مایع و در بعضی موارد نیمه جامد و به ندرت جامد هستند.  که در آب نامحلول بوده  و عمدتا توسط بخارآب از گیاهان استخراج می شوند.
  10. مواد اصلي موجود در اسانس ها در اثر حرارت و گرما تغيير مي يابند. به دلیل قابلیت تبخیر اسانسها می توان آنها را بوسیله فرایند تقطیر از منبع طبیعی استخراج کرد.

تفاوت اسانس ها يا روغنهاي معطر با روغنهاي معمولي در اين است که
اسانس ها يا روغنهاي معطر فاقد ترکيبات اسيدهاي چرب هستند
و بر خلاف روغنهاي معمولي تند نمي شوند
ولی در اثر مجاورت با هوا اکسیده و رزینی می‏گردند.
و همچنين اسانس ها بر روي کاغذ يا پارچه، لکه چربي ثابتی بر جاي نمي گذارند.

عطر (Fragrance) و طعم (Flavour)

در فارسی تقریبا در تمام موارد کاربردی به این گونه مواد فرار و معطر ، ” اسانس ” گفته می شود
حال اینکه این کاربردها کاملا جدا شده و
عطر یا Fragrance به مجموعه ای از مواد معطر گفته می شود که از طریق حس بویائی احساس می شود.
مانند اسانس شامپو، کرم، ادوکلن و غیره. که به آن عطر گفته می شود .
طعم یا Flavour مجموعه ای از مواد معطر و غیر معطر است که از طریق حس چشائی احساس می شود.
مانند اسانس محصولات غذائی، داروها، خمیر دندان، آدامس و غیره که به آن طعم گفته می شود.
مزه یا taste شامل شیرینی، شوری، ترشی و تلخی می شود
( اخیرا طعم جدیدی به نام اومامی به آنها اضافه شده است).
در حالیکه تعداد طعم ها بی نهایت است.

اهميت و کاربرد اسانس ها:

تقریبا نمی توان کسی را پیدا کرد که در طول یک شبانه روز از اسانسها استفاده نکند.
محصولات غذایی، خمیردندان ، صابون ، شامپو و داروها همگی به نوعی مواد معطر را در فرمولاسیون خود دارا می باشند
و به طور کلی برای خوشبو کردن و یا خوش طعم کردن محصولات از این مواد استفاده می شود.
اسانسهای طبیعی و اجزای آنها همراه با ترکیبات شیمیایی معطر و حلالها مجموعا عطرها(Fragrances) و طعمها(Flavours) را بوجود می آورند.

اسانس ها به دليل معطر بودن و داشتن طعمهاي مشخص در صنايع غذايي، عطرسازي و لوازم آرايشي، داروسازي
و بطور کلي در صنايعي که محصولات معطر و يا داراي طعم خاص توليد مي کنند، مورد مصرف دارند.
اسانس ها کاربردهاي فراواني در صنايع داروسازي دارند.
همانطور که گفته شد، اسانس ها داراي ترکيبات شيميايي متنوع و پيچيده اي هستند
و به همين دليل نمي توان خصوصيات داروئي مشترکي را براي آنها ذکر کرد.
ولي بطور کلي اسانس ها داراي خاصيت ضد نفخ (Carminative) مي باشند.

مصرف دارویی اسانس‌های روغنی بر اساس خواص فیزیولوژیکی آن‌ها مانند مزه، اثر محرکة آن‌ها رو ی پوست و مخاط، خاصیت ضد عفونی کننده و ضد باکتری بودن آن‌ها استوار است.
اسانس انیسون، زیره و غیره اغلب به عنوان خلط آور (اکسپکتورانت) به کار می‌رود.
زیرا آن‌ها از طریق ریه دفع می‌شوند و بنابراین مستقیماً مجری تنفسی را ضد عفونی و مخاط را آزاد می‌کنند.
از دیگر موارد استفاده از آن‌ها می‌توان از غرغره، بخور و قطره‌های بینی نام برد.
جذب آن‌ها برای هضم غذا مفید است و از آن‌ها برای تقویت معده، دفع صفرا و دافع باد نیز استفاده می‌شود.

اکثر گیاهان اسانس دار به عنوان گیاهان معطر مورد استفاده قرار می‌گیرند (زیره، رازیانه، انیسون، مرزنگوش ( مرزنجوش ) ، سوسن بری، آویشن، پونه).

ار ديگر خصوصيات داروئي که براي اسانس ها ذکر شده است،
که به برخي موارد در زير اشاره شده است:

۱) ضد عفوني کننده
۲) ضد تشنج
۳) ضد تورم و التهاب
۴) خلط آور
۵) ضد قارچ، باکتري و کرم
۶) محرک
۷) مسکن درد دندان
۸) ضد خارش موضعي
۹) محرک دستگاه گوارش
۱۰) ضد رماتيسم

براي اسانس ها در صنايع مختلف نيز کاربردهاي متنوعي ذکر شده است، از اين صنايع مي توان به بعضي اشاره کرد:
۱)تهيه حشره کش ها
۲) تهيه آدامسهاي معطر
۳) صنايع صابون سازي
۴) تهيه خمير دندان
۵) تهيه مواد پلاستيکي
۶) صنايع عطرسازي
۷) فرآورده هاي خوراکي

در واقع مهمترين کاربرد اسانس ها علاوه بر موارد ذکر شده، اثرات درمان کننده آنهاست.

ادویه را نیز به علت خاصیت ضد باکتریایی و ضد کرم و محافظت­‌کنندگی و معطر بودن،
از زمان­های بسیار قدیم همراه با غذا مصرف می­نمودند.
و وجود اسانس در ادویه، از رشد سریع میکروب­ها و فساد مواد غذایی جلوگیری می­کند.

 

 اسانسها در بدن انسان چگونه اثر مي کنند؟

 

اثر اسانس ها

 

واضح ترين اثر اسانس ها تحريک حس بويايي مي باشد.
بوها تاثيري بر احساسات ما داشته و مستقيما بر روي مغز اثر مي گذارند.
دستگاه بويايي به سيستم ليمبيک که مرکز کنترل هيجان، حافظه و احساسات جنسي است
متصل بوده و در کنترل ضربان قلب، فشار خون، استرس، تنفس و تعادل هورمونها دخالت دارد. همچنين اسانس ها بعد از استعمال موضعي و يا مصرف بصورت استنشاقي جذب خون شده و اثر خود را از راه خون اعمال مي کنند.

از اثر تحریک آمیز اسانس‌ها برای مصرف خارجی علیه روماتیسم استفاده می‌شود.
مرهم‌ها یا محتوی موادی هستند که از اسانس‌ها استخراج می‌شود (نظیر مانتول، کافور) یا حاوی خود اسانس‌ها (نظیر اسانس نعناع، اکلیل کوهی، اسطوخودوس و تربانتین)
و در اکثر موارد مخلوطی از همة این مواد هستند.

از بین اسانس‌های طبیعی فراوانی که در داروهای مختلف وجود دارند،
اسانس چند گیاه را نام می‌بریم:
اسانس بادرنجبویه، رازیانه، اسطوخودوس، نعناع، و مانتول که از آن گرفته می‌شود،
اسانس پونه و تیمول گرفته شده از آن و نیز کارواکرول مشتق از آن که ضد عفونی کنندة بسیار خوبی است.
اسانس‌های روغنی خصوصاً از ترپن تشکیل شده‌اند که ماده‌ای فرّار و غالباً آمیخته به مواد دیگر است.
بارهنگ نیز مقدار زیادی ترپن در خود دارد

مکانیسم اثر اسانس­ها

واضح­ترین اثر اسانس­ها تحریک قوی حس بویایی است و دقیقاً مثل یک دارو اثر مستقیمی بر مغز می­گذارند.
بو­کردن بدون شک دقیق­تر از سایر احساسات ما است و ایمپالس­های عصبی را سریعاً به مغز منتقل می­کند.
دستگاه بویایی مستقیماً به سیستم لینبیک متصل است
و همانطور که می­دانیم مرکز کنترل مغز برای هیجان، حافظه و احساسات ما است
و در کنترل ضربان قلب، فشارخون، استرس، تنفس و تعادل هورمونی دخالت دارد.

مکانیسم اثر ضدباکتریای و ضد قارچی تعدادی از اسانس­ها در مدل­های حیوانی بررسی شده،
شامل سه مکانیسم زیر است:

1-حل شدن در غشاء سیتوپلاسمی و اثر بر روی ساختمان آنزیم و از بین بردن میکروارگانیسم.
2-ایجاد اختلال در انتقال الکترون در زنجیره تنفسی
3-ایجاد وقفه در فسفوریلاسیون اکسیداتیو

مکانیسم اثر ضد التهابی و ضد اسپاسم اسانس­ها شامل دو مکانیسم فرضی زیر است:

1-ممانعت از انتقال غشایی Ca
2-مهار پروستاگلاندین­ها

اثرات اسانس­ها

استعمال خارجی:

  1.  اثر بر جریان خون: اسانس­ها باعث تحریک و بهبودی جریان خون می­شوند.
  2. اثر ضد التهاب: عده­ای معتقدند که این اثر با اتصال به سیستم دفاعی بدن که مسئول التهاب موضعی می­باشد اعمال می­شود مثل Matricine Chamazulene, در گیاه بابونه.
  3. اثر ضدعفونی کنندگی اسانس­ها: این اثر به علت حلالیت اسانس­ها در چربی و نفوذ آن به داخل سلول­های میکروارگانیسم است که روی متابولیسم سلولی اثر می­گذارد. اثر باکتریواستاتیکی آنها می­تواند ناشی از اثر آنها بر کشش سطحی باشد.
  4.  اثر ضد بوی اسانس­ها: این اثر در عصاره بابونه گزارش شده است.همچنین اسانس آویشن دارای اثر ضد بو (از بین بردن بوی بد زخم­ها) می­باشد.
  5. اثر تحریک کننندگی گرانولاسین: این اثر همراه با اثر ضد التهابی و پرخون کنندگی می­باشد و در مورد اسانس بابونه صدق می­کند.
  6.  اثر حشره کشی و دفع حشرات: این اثر ضعیف است و در اسانس­های سیترونلا، اکالیپتوس و میخک دیده شده است.

استعمال داخلی:

  1.  اثرات آرام بخش: اسانس سنبل الطیب بعلت داشتن ماده Valepotriate دارای اثرات آرام بخشی می­باشد.
  2.  اثرات اسپاسمودیک: اسانس زیره سیاه، پرتقال، نعناع دارای این اثر می­باشند.
  3. تحریک ترشحات غدد دستگاه گوارشی: اثر این دسته از اسانس­ها تحریک اشتها، افزایش ترشح صفرا، افزایش حرکات کیسه صفرا و ضد نفخ می­باشد وکار آنها مثل کاربرد ادویه در غذاها می­باشد مانند اسانس­های آنیسون، رازیانه، پوست پرتقال، نعناع، دارچین، بابونه، گشنیز، زیره سیاه و ریحان.
  4.  اثر دیورتیک: اسانس­ها کمتر از طریق کلیه دفع می­شوند و به دلیل نداشتن اثر مستقیم روی کلیه­‌ها دارای یک اثر واقعی دیورتیک می­باشند. ثابت شده است عصاره Berry Juniper زمانی که ترپن­های آن جدا شوند فاقد اثرات مدری است. در حالیکه گروه تحقیقات دیگر ادعا کرده­‌اند روغن­های بدون ترپن فعالیت مدری واضحی دارند .
  5.  اثرات محرک جریان خون: این اثر در دوزهای بالای اسانسها ظاهر می­شود که نتیجه آن افزایش تحریک جریان خون به طور معکوسی است که باعث ایجاد تحریک مراکز مغزی، نخاعی، تنفسی و قلبی می­شود.
  6.  اثر خلط­آور: اثرات خلط­آور اسانس­ها بیشتر ناشی از اثرات Secretomomaticو Secretolyti و به میزان کمتری، مربوط به اثرات موضعی برونکواسپاسمولیتیک است اسانس­هایی که اثر خلط­‌آوری دارند شامل اسانس آنیسون، کاج، اکالیپتوس، رازیانه، و صنوبر می­باشند.
  7.  اثرات ضد التهابی و آنتی سپتیک: اسانس بابونه به خاطر داشتن ماده Matricine دارای فعالیت ضدالتهابی است.
    ترکیبات حاوی این ماده برای درمان گاستریت، التهاب ساده گوارش و زخم­های ملتهب سیستم گوارشی مصرف داخلی می­شوند.
    برخی اسانس­ها نظیر اسانس اکالیپتوس، تیمول و آویشن به خاطر اثرات آنتی سپتیک در درمان سرماخوردگی و التهاب دهان از طریق استنشاق و قرقره مصرف می­شوند.

روشهای استخراج اسانس از گیاهان چگونه است ؟

 

روشهای استخراج اسانس از گیاهان چگونه است ؟

 

دسته بندی مواد اولیه به دست آمده از گیاهان دارویی

طبقه بندی محصولات معطر گیاهان را می توان بر اساس مکانیزم جداسازی انجام داد.
به محصولات استخراج نام عصاره و به محصولات تقطیر نام اسانس روغنی اطلاق می شود.

تقسیم بندی برخی کتابها برای محصولات معطر گیاهی تا حدی اشتباه است.

روش شستشو با حلال (leaching) جداسازی جامد- مایع ( مثل جداسازی مواد مؤثره گیاه با عبور حلال مایع از روی آن) است.

روش استخراج با حلال (solvent extraction) جداسازی مایع- مایع ( مثل جداسازی فنیل اتیل الکل از گلاب با حلال اتانول ) است.

در طبقه بندی پیشنهادی محصولات معطره گیاهی بر اساس نوع مکانیسم جداسازی تقسیم بندی گردیده است:

۱- حلالیت (solubility)

به محصولات معطر به دست آمده از روش استخراج که با مکانیسم حلالیت جداسازی شده اند نام عمومی «عصاره» اطلاق گردد.

۲- فراریت (volotility)

به محصولات معطر به دست آمده از روش تقطیر که با مکانیسم فراریت جداسازی شده اند نام عمومی «اسانس روغنی» گردد.

این طبقه بندی پیشنهادی مزایایی به شرح زیر دارد:

بین تقطیر و استخراج که دو روش مختلف جداسازی با دو مکانیسم مختلف می باشد تمایز قائل شده است.
( بنا براین بر اساس این تقسیم بندی « اسانس روغنی» دیگر نوعی «عصاره» نیست)

بین شستشو با حلال (leaching) و استخراج با حلال (solvent extraction) تمایز قائل شده است.
همانطور که می دانیم در مهندسی شیمی leaching جداسازی جامد ـ مایع و extraction جداسازی مایع ـ مایع می باشد.

البته محصولات معطر به دست آمده با روش فشردن
نیز در بسیاری از مراجع معتبر از جمله دایره المعارف اسانسهای روغنی و دایره المعارف تکنولوژی شیمیایی (نوشته Kirk and ottmer) معروف به دایره المعارف کرک ن
یز اسانس روغنی نامیده می شوند.

مقدمه ای درباره روشهای استخراج اسانس از گیاهان دارویی

اسانس‌ها و سایر مواد معطر گیاهی
به وسیله روش‌های مختلفی همچون: استخراج با فشار سرد، تقطیر، استخراج بوسیلهٔ حلال، تقطیر در شرایط خلأ بوسیلهٔ مایکروویو، خیساندن و استخراج با روغن‌های جاذب از مواد گیاهی استحصال می‌شوند.
محصولات حاصل از استخراج معمولاَ به نام‌های عصاره تام (کانکرت)، ابسولوت، پماد یا رزینوئید خوانده شده و اسانس نامیده نمی‌شوند.
عنوان «اسانس» فقط برای روغن‌های تقطیر شده یا استخراج شده به کار می‌رود.

اسانس در اولین مرحله جداسازی بی رنگ است
ولی به محض اینکه در معرض هوا قرار می گیرد تغییر رنگ می دهد .
یکی از موارد دیگری که در مورد اسانس ها باید در نظر بگیریم
اینست که معمولا اسانس را در ظرف های تیره رنگ نگهداری می کنند چون تابیدن نور بطور مستقیم از خاصیت کیفی اسانس به شدت می کاهد .
اسانس در الکل ، محلول است .
ساختمان شیمیایی اسانس ها شامل استرها،آلدئید ها،الکل ها،فنولها، کتن ها و ترپن ها می باشد .

ساختمان شیمیایی اسانس ها

  • استرها : عمدتا بنزوییک ؛استیک ؛ سالسیلیک ؛ و سینامیک اسیدها . الکلها : منتول و بورنیول و.. .
  • آلدهیدها : بنزآلدهید ؛ سینامالدهید ؛ سیترال ،
  • اسیدها : بنزوییک ؛ سینامیک ؛ ایزووالریک در حالت آزاد .
  • فنولها: تیمول ؛ اوژنول ، کارواکرول .
  • کتونها : کارون ؛ منتون؛ ایرون ؛کامفور و…
  • لاکتونها: کومارین و..
  • ترپن ها : کامفیین ؛ پینن ؛ لیمونن؛ سدرین ؛
  • فلاندرین وهیدروکربنها : سیمین ؛ استیرن ؛ فنیل اتیلن می باشند ،
    که بسته به نوع و تعداد کربنهای زنجیره اصلی و شاخه های جانبی متصل به آن ونوع آلیفاتیک یا آروماتیک،
    بودن آن خواصی متفاوت در عطر و بو وطعم از خود نشان میدهند،
    تهیه این گروه مواد به دو صورت سنتز آزمایشگاهی و جداسازی طبیعی از گیاهان صورت می پذیرد .

روغنهای اسانسی در برگها و گلها ؛ پوست و ساقه ؛ بذرها و میوه ها ؛ چوب و ریشه ها و ساقه های زیر زمینی و در برخی از گیاهان در صمغ روغنی یافت میشود .
این روغنها که عمدتأ فرار می باشند را
میتوان از گیاهان با روشهای گوناگونی بدست آورد
که عبارتند از : فشردن ؛ تقطیر و استخراج با حلالهای فرار ؛ روغن های جذب کننده اسانس
، لازم به ذکر است که استخراج با حلالهای فرار یک روش جدید است
که میتواند جایگزین روشهای دیگر شود اما از تقطیر گرانتر است .

جهت اندازه گیری مقدار اسانس ها بطور کلی ۵ روش وجود دارد :

الف) روش تقطیر : که به چهار شکل مورد استفاده قرار می گیرد :

  • تقطیر با حلال حامل آب
  • تقطیر با حلال حامل آب و بخار
  • تقطیر با بخار حامل
  • تقطیر با آب و همزمان با یک حلال آلی
    هدف از روش تقطیر اینست که
    سطح تماس آب را با مواد مؤثره گیاه زیادتر کرده
    و در نهایت باعث جابجا شدن اسـانس از جـای خود به جایی که مورد نظر ماست میشود .

ب) روش خراش ، فشار و تیغ زدن :
• بعضی از اسانس ها زمانی که حرارت می بینند تجزیه می شوند
که برای استخراج آن ها باید از روش خراش دادن ، فشار و تیغ زدن استفاده شود .
این روش شامل دو نوع روش اسفنجی و روش تیغ زدن و سوراخ کردن اندام مورد نظر می باشد . بطور کلی این روش برای گونه های گیاهی انتخاب میشود
که اندام های گوشتی دارند.

ج) روش استخراج با حلال:
• با توجه به نوع اســــــانس از دو نوع حلال فــرار و حلال غیر فـرار استفاده می شود .
اگر گیاه دارای اسانسی باشد که با حلال ترکیب می گردد،
جداسازی آن سخت بوده و برای سهولت از حــلال هـــای فـــرار استفاده می شود .

د) استخراج با استفاده از آنزیم های هیدرولیز کننده :
• معمولا این روش برای گروهی از اسانس ها استفاده می شود
که منشا گلوکزیدی دارند ( مثل بادام تلخ ).

هـ) استخراج اسانس به روش دی اکسید کربن :
• در بیشتر اســـانس هایی که منشـــا ترپنی دارند
از این روش استفــــاده می شود.
درتهیه آزمایشگاهی از برهم کنش مواد اولیه که عموما جزو ترکیبات یاد شده در بالا می باشند
طی فرآیندهای ساخت مواد شیمیایی (سنتز) ، که روشهای ساده و یا بسته به نوع اسانس ،شیوه های ساخت پیچیده مواد را در بر می گیرد استفاده می شود.

توجه به این نکته ضروری است که ،
عمدتأ شیوه های سنتز شیمیائی در ساخت اسانس از موادی به عنوان مواد اولیه و حلالهای شیمیائی و کاتالیزورها استفاده می گردد که به صورت عام سمی هستند ،
و چـون اسانس های گیاهی را بیشتر به جهت استفاده در صنایع غذائی و داروئی و بهداشتی آرایشی تهیه میکنند ،
همواره شیوه های تهیه اسانس های سنتزی آزمایشگاهی دارای شرایط و قوانین سخت و خاصی میباشند .
از این رو تهیه اسانسهای طبیعی توسط حلال های غیر سمی همواره مورد توجه تولید کنندگان اینگونه مواد میباشد .

یکـی از روشهای تهیه اسانسهای گیـاهی کـه جزو قدیمی ترین شیوه های تهیه مواد است شامل جداسازی مواد به وسیله آب میباشد .

در گذشته از این روش در جهت تهیه محصولات گیاهی شامل عصاره گیری یا تهیه داروهای گیاهی وهمچنین محصولاتی معطر نظیر گل آب ها یا عرقیات گیاهی استفاده می گردید .

البته لازم به ذکر است که علاوه بر آب بسته به نوع اسانس میتوان از سایر حلالهای آلی ویا مائی ( آبی ) با حالت های فیزیکی مایع ، جامد و یا نیمه جامد نیز استفاده کرد.
چون انتخاب بهترین روش تهیه ، بسته به نوع ساختار مولکولی اسانس مورد نظر دارد ،
لذا جهت تهیه هر اسـانس ، شیوهـای تخصصی را باید پی ریزی نمود
تا بهترین محصول را به لحاظ کمیت وکیفیت بدست آورد.

با توجه به اختلاف در شیوه های تهیه اسانسهای گیاهی ، طراحی کارخانه تولید اینگونه مواد باید به صورتی باشد
که از سخت افزارهای آن بتوان در روشهای متعدد استخراج اسانسهای گیاهی استفاده نمود.
در روش تهیه عصاره با آب اساس کار بر پایه تفاوت ساختمان شیمیائی مواد وخصوصیات شیمیائی وفیزیکی مبتنی بر نوع مولکولها استوار است ،
از این اختلافات که موجب بروز خواصی متفاوت برای مواد میگردد در جداسازسی استفاده می شود.
بسته به نوع عصاره از حلالها به عنوان حمل کننده مواد در هنگام جداسازی و یا بر اساس خصوصیات فیزیکی اسانس به عنوان مواد جداساز استفاده میگردد ،
به این معنی که گاهی از مولکولهای حلال به جهت حمل مولکولهای اسانس در هنگام جداسازی استفاده میشود
و گاهی بر اساس نقطه ذوب یا جوش و کلأ تغییر در خواص فیزیکـی مستقیمأ از حـلال جداسازی صورت می پذیرد .

عمده اختلاف فیزیکی که منجر به جداسازی اسانس از آب میگردد ،
تفاوت در نقاط جوش و جرم حجمی اسانس با آب است
و از این خاصیت برای تهیه عصاره های گیاهی استفاده می شود.
اگر نقطه جوش اسانس از آب کمتر باشد به صورتی که این اختلاف قابل توجه باشد
بعد از جداسازی عصاره از سایر ترکیبات موجود در گیاه که عمدتأ با فرایندهای فیزیکی صورت می پذیرد ،

با استفاده از مبرد می توان توسط فرآیند تقطیر عملیات جداسازی را انجام داد ،
که این عمل بسته به میزان اختلاف نقطه جوش می تواند به صورت تقطیر جزء به جزء باشد .
اگر نقطه جوش عصاره بالاتر از آب باشد (که به صورت عموم بالاتر است )،
آنگاه از مولکولهای آب به عنوان حامل مولکولهای عصاره در هنگام جوش استفاده می نمائیم
وسپس از خواص فیزیکی دیگر مانند جرم حجمی به جهت جداسازی اسانس از آب استفاده میکنیم.
به عنوان نمونه در جدا سازی اسانس بهار نارنج ،
میتوانیم از آب به عنوان حامل استفاده کرده
و با جوشش مخلوط شکوفه های بهار نارنج ابتدا مولکولهای اسانس را از شکوفه ها جدا کرد
سپس، با عملیات تقطیر سریع مخلوط آب و اسانس و با گذر از دستگاه مبرد مایعی بدست می آید
که حاوی مولکولهای اسانس نارنج میباشد،
برای تغلیظ این مایع می توان مجددأ عملیات تقطیر سریع بر روی آن انجام داد
و بعد با استفاده از Seperator میتوان از تفاوت جرم حجمی آب و اسانس استفاده نموده
و مولکولهای اسانس را به سادگی از آب جدا کرد.

 

همواره باید به خاطر داشت که

مولکول های اسانس اساسأ در آب حل نمی گردند
بلکه در آن به صورت معلق و در حالت تعلیق به سر میبرند
زیرا همانطور که در بالا به آن اشاره شد ترکیبات اسانس از جنس ترکیبات آلی هستند
که حلال های آن نیز از ترکیبات آلی بوده
که بسته به نوع شاخه های جانبی بهترین حلال شیمیائی برای هر نوع عصاره تعیین میگردد ،
مگر آنکه مولکولهائی قطبی به حلقه ها متصل باشند
ویا شاخه های جانبی موجب قطبی شدن مولکول گردد
و همچنین بر روی شاخه ها مولکول هائی با پیوند های هیدروژنی موجود باشد.
فقط اینگونه عصاره ها قادرند در آب حل گردند .

اگر اسانس های ما از این دسته مواد باشند
لازم است که نقاط جوشی متفاوت با آب داشته باشند ( با تفاوت زیاد)
بدین ترتیب با درجه خلوص بیشتری و ساده تر جداسازی صورت می پذیرد.

واگر از این دسته از مواد نباشند که عمدتأ هم نیستند ،
با توجه به فرم فیزیکی که دارند همواره بر سطح آب قرار میگیرند
ودر هنگام تقطیر اگر نقطه جوششان کمتر از آب باشد
به سرعت تقطیر شده و جداسازی صورت می پذیرد.

این عمل باید به آهستگی صورت پذیرد و بهتر است
در شرایط استاندارد (در فشار یک اتمسفر) نباشد.
زیرا ممکن است در هنگام تقطیر در فشار یک اتمسفر بر اثر حرارت مخلوط،
بند های شیمیائی مولکولهای عصاره و یا مواد همراه آن که مورد نیاز ما است
از هم گسیخته و اسانس تخریب شود
و یا ساختار شیمیائی آن تغییر کند
که موجب تغییر خواص اسانس میگردد ،
برای جلوگیری از این پیش آمد از خلأ استفاده میکنیم .

استفاده از پمپ های کاهش فشار

با استفاده از پمپ های کاهش فشار ،
نقطه جوش مخلوط را پائین آورده تا از تخریب ساختار مولکولی عصاره گیاهی جلوگیری کرده باشیم،
اساساً برای محلول هائی از عصاره وآب که نقطه جوش عصاره بسیار پائین تر از آب است
نیز بهتر است مانند مخلوط آن از خلأ استفاده نمود.

در صورتی که نقطه جوش اسانس موجود در مخلوط بیشتر از آب باشد
عملیات تقطیر را با دمائی بالا وسریع وبا کمک تزریق بخار در مخلوط انجام می دهیم
زیرا در این شرایط مولکولهای بخار آب در هنگام تبخیر وجدا شدن از سطح مخلوط باید از یک لایه عصاره عبور کند.

اگر عملیات تبخیر به کندی انجام پذیرد
مولکولهای آب مولکولهای عصاره را کنار زده واز سطح مخلوط جدا میشوند ،
ولیکن اگر این فرایند سریع صورت پذیرد
مولکولهای آب فرصت کافی جهت کنار زدن مولکولهای اسانس را ندارند
زیرا توسط مولکولهای دیگر آب که در حال بخار شدن هستند از پائین به آنها فشار وارد میگردد
به همین علت در هنگام جدا شدن از سطح، مولکولهای اسانس را نیز با خود کنده
و وارد مبرد می نمایند و بدین صورت عملیات تغلیظ انجام پذیرفته
و مخلوط آماده جداسازی وزنی میگردد.
در اینگونه موارد از وارد کردن حجم وسیعی بخار آب در هنگام جوش مخلوط استفاده می گردد
تا عملیات حمل اسانس بهتر صورت پذیرد.

با توجه به توضیحات بالا اساسا بهتر است تهیه اسانس با روش تقطیر در فشاری کمتر از فشار استاندارد صورت پذیرد
تا احتمال تخریب ترکیبات اسانس و یا تجزیه آن از بین برود.
در برخی از اسانسها که آب موجب تخریب و یا تغییر ساختمان مولکولی آنها می شود
نمی توان از روش تقطیر با آب به جهت جدا سازی استفاده نمود،
و بهتر است برای جداسازی از سایر روشها و یا سایر حلال های حامل استفاده کرد.

عوارض اسانس­ها

مصرف بیش از حد اسانس­ها باعث تحریک دستگاه گوارش شده
و ممکن است سبب تهوع و اسهال و استفراغ گردد.
عوارض جانبی نامطلوب ناشی از استفاده بیش از حد از اسانس­ها بر روی سقط جنین با دوزهای مصرفی بالا دیده شده است.

اسانس­ها در اثر تماس موضعی،
به مرور زمان تولید آلرژی می­کنند مانند سینامالدئید موجود در اسانس دارچین.
برخی از اسانس­ها ایجاد حساسیت به نور و واکنشهای فتوتوکسیک می­کنند
که بصورت التهاب پوست و تشکیل تاول مشاهده می­شوند. مانند اسانس لیمو و اکالیپتوس.
اثر سرطان­زایی گیاه زعفران که حاوی سافرول است بر روی کبد مشخص شده است.

اسانس Calmus سبب تومورهایی در ناحیه زخم­های دئودنال می­شود.
تعداد کمی از روغن­های اسانسی در دوزهای سمی بالای خود،
سبب بیهوشی، فلج و سکته ناقص شده­­‌اند
که این ضایعات برگشت ناپذیر بوده و ضایعات عمده­ ی در بافت باقی می­گذارند.
مانند آلفا و بتا توجون در تربانتین و آپیتول در اسانس جعفری.

 

نگهداری اسانس­ها

 

نگهداری اسانس ها

 

 

معمولاً واکنش­های شیمیایی که بعد از استخراج اسانس در آن به وقوع می­پیوندد
سبب کاهش کیفیت و یا فاسدشدن اسانس­ها می­گردد.

به طور کلی برای نگهداری اسانس­ها باید حضور تمام عواملی را که سبب کاهش کیفیت آنها میشود را به حداقل برسانیم
مثلاً حتی الامکان باید در درجه حرارت­های پایین­تر اقدام به نگهداری اسانس نموده
و یا تماس اسانس­ها را با هوا که سبب اکسیدشدن آن می­شود، کم کنیم.

باید ظروف محتوی اسانس­ها را کاملاً پر و درب آنها را کاملاً محکم نمود
تا ورود هوا به داخل ظرف و تماس آن با سطح اسانس امکان­پذیر نشود.

برخی اسانس­ها در اثر نور تجزیه می­شوند
لذا برای نگهداری این گونه مواد، باید از ظروف شیشه‌ای رنگی استفاده کرد.

وزن مخصوص اسانس کمتر از آب می باشد
و به جز مواردی کم ، بر روی آب مانند لکه های چربی قرار می گیرند .
اسانس به علت تبخیر در اثر مجاورت هوا در ظرف های سر بسته نگهداری می شود .
در حالت عادی کلیه ی روغن های فرار به اسانس ها معروف هستند .

ارسال نظر